میشود ( 1 ) . و غالبا از مجموع ابزار توليد و روابط توليدی به " وجه توليد " يا " شيوه توليد " تعبير میشود ( 1 ) و ضمنا بايد دانست كه اين اصطلاحات در زبان پيشوايان ماترياليسم تاريخی خالی از ابهام نيست و كاملا صيقل نخورده و مشخص نشده است ( 2 ) . آنجا كه میگويند اقتصاد زيربناست و نهاد مادی جامعه بر ساير نهادها تقدم دارد ، مقصود مجموع دستگاه توليدی است اعم از ابزار توليد و روابط توليدی . نكتهای كه حتما بايد توجه داشت و از لابلای سخنان پيشروان ماترياليسم تاريخی كاملا هويداست اينكه خود زيربنا به صورت دو اشكوبه است و بخشی از آن زيربنای بخشی ديگر است و ديگری بر روی آن استوار است . اساس و پايه اصلی و سنگ زيرين بنا ابزار توليد يعنی كار تجسم يافته است ، كار تجسم يافته است كه روابط اقتصادی خاصی را از نظر توزيع ثروت ايجاب میكند . اين روابط كه انعكاس درجه رشد ابزار توليد است ، در آغاز پيدايش نه تنها هماهنگ با ابزار توليد است بلكه محرك و مشوق آن شمرده میشود ، يعنی بهترين وسيله بهرهبرداری از آن ابزارهاست و مانند جامعهای است متناسب با اندام ابزار توليد . ولی ابزار توليد در ذات خود رشد يابنده است . رشد ابزار توليد هماهنگی ميان دو بخش دستگاه توليدی را بر هم میزند . روابط توليدی و اقتصادی ، يعنی همان قوانين كه متناسب با ابزار توليدی پيشين به وجود آمده بود ، به صورت جامهای تنگ و پاورقی : |