شده است ، طرح كرديم و روشن كرديم كه لازمه معلوليت و مخلوقيت ، " حدوث زمانی " نيست . مانعی نيست كه يك موجود ، وجود ازلی و ابدی داشته باشد و در عين حال وجودش " از غير " باشد . درباره اين مسأله باز هم سخن خواهيم گفت . خدا يا آزادی ؟ در اين است كه آيا انسان در كارهای خود مجبور است و آزادی برای انتخاب ندارد ، و يا حر و آزاد و مختار است ؟ مسأله ديگری در الهيات هست به نام قضا و قدر . قضا و قدر يعنی حكم قطعی الهی در جريانات كارهای عالم و حدود و اندازههای آنها . در مسأله قضا و قدر بحث در اين است كه آيا قضا و قدر الهی عام است و شامل همه اشياء و جريانات است يا نه ؟ و اگر عام است ، تكليف آزادی و اختيار انسان چه میشود ؟ آيا ممكن است كه هم قضا و قدر الهی عام و كلی باشد و هم انسان نقش آزاد و مختار داشته باشد ؟ جواب اين است : بلی . ما خود در رسالهای كه در همين موضوع نوشتهايم و با نام انسان و سرنوشت چاپ شده است ، در اين باره بحث كردهايم و ثابت كردهايم كه هيچ گونه منافات ميان قضای عام الهی از يك طرف و اختيار و آزادی انسان از طرف ديگر نيست . و البته آنچه ما در آنجا گفتهايم چيزی نيست كه اولين مرتبه ما گفته باشم ، آنچه گفتهايم اقتباس از قرآن كريم است و قبل از ما ديگران اقتباس كردهاند ، مخصوصا حكمای اسلامی مستوفی در اين باب |