اطاعت كردن ، شاگرد نيز حقوقی بر معلم دارد از حسن تعليم و تربيت ومراقبتها و دقتها و حسن عمل و غيره . و همچنين است زن و شوهر ، هر كدامبر ديگری حقوقی دارند . هر كسی كه فكر میكند به گردن ديگری حقی دارد ، درهمان حال بايد بداند مديون او هم هست . تنها ذات مقدس باری تعالی كهغنی كامل و مالك مطلق است از اين قانون مستثنی است ، خداوند متعال برمخلوقات خود حقوقی دارد و بندگان او مديون فضل و نعمت او و مسؤول امراو میباشند ولی ذات مقدس او مديون هيچ موجودی نمیباشد ، كه علی عليهالسلام فرمود : اگر در تمام جهان هستی موجودی باشد كه بر ديگران حق داشتهباشد و ديگران بر او حقی نداشته باشند او ذات اقدس الهی است . در عينحال ذات اقدس الهی اطاعت خويش را حق خود بر مردمان خوانده و پاداشیكه به فضل و رحمت خود به بندگان عنايت میكند به عنوان حق مردمان برخودش به رسميت شناخته . تكاليف الهی جز ارشاد بشر به مصالح واقعیخودش نيست . اين دستورها و او امر برای سود ذات مقدس خداوند نيست ،او منزه و مستغنی از همه آنهاست . پاداشی كه برای اين اطاعتها مقررفرموده لطف و عنايت است ، در عين حال نام اين لطف و عنايت را " حق" گذاشته است و خود را به عنوان مديون بشر به اجر و ثواب نام بردهاست . از جمله خصوصيات حق كه علی عليه السلام ذكر فرموده يكی اين است كه درزبان و سخن خيلی آسان است و در عمل و تحقق مشكل ، میفرمايد : در مرحلهسخن و توصيف و شرح دادن و ذكر مزايا و خوبيها هيچ ميدانی به وسعت ميدانحق نمیرسد ، چقدر خوب و آسان میتوان در اطراف حق گفت و نوشت و توصيفكرد كه در |